Νομοθεσία εργασίας

Υπερωρίες και υπερεργασία 2026: όρια, αμοιβή, δήλωση στο ΕΡΓΑΝΗ

Ένα ξενοδοχείο στη Χαλκιδική τον Αύγουστο, ένα σούπερ μάρκετ τη Μεγάλη Εβδομάδα, μια αποθήκη logistics πριν από τη Black Friday. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις το ερώτημα είναι το ίδιο: πόσες ώρες παραπάνω μπορεί να ζητήσει ο εργοδότης, πόσο πληρώνονται και τι πρέπει να έχει δηλωθεί πριν ο εργαζόμενος μείνει μετά τη λήξη της βάρδιας.

Οι αριθμοί δείχνουν ότι το θέμα δεν είναι πια θεωρητικό. Σύμφωνα με το Υπουργείο Εργασίας, το 2025 δηλώθηκαν πάνω από 7,8 εκατομμύρια ώρες υπερωριών, 2,7 εκατομμύρια περισσότερες από το 2024. Μόνο το πρώτο επτάμηνο του 2026 καταγράφηκαν πάνω από 5,7 εκατομμύρια ώρες, 1,54 εκατομμύρια περισσότερες από το ίδιο διάστημα του 2025. Ένας λόγος είναι μάλλον προφανής: με την ψηφιακή κάρτα η ώρα αποχώρησης καταγράφεται, και ό,τι ξεπερνά το πρόγραμμα φαίνεται.

Υπερεργασία ή υπερωρία; Η διάκριση που καθορίζει την αμοιβή

Η ελληνική νομοθεσία έχει δύο βαθμίδες για τις ώρες πέρα από το συμβατικό ωράριο, και αρκετά λάθη στη μισθοδοσία ξεκινούν ακριβώς από το ότι μπερδεύονται.

• Υπερεργασία: σε πενθήμερη εβδομάδα με συμβατικό ωράριο 40 ωρών, ο εργοδότης μπορεί να ζητήσει έως 5 ώρες επιπλέον την εβδομάδα, δηλαδή από την 41η έως την 45η ώρα. Σε εξαήμερη εβδομάδα η υπερεργασία καλύπτει την 41η έως την 48η ώρα. Αμείβεται με το ωρομίσθιο προσαυξημένο κατά 20% και δεν μετρά στα όρια των υπερωριών.
• Νόμιμη υπερωρία: ό,τι ξεπερνά τις 45 ώρες (πενθήμερο) ή τις 48 ώρες (εξαήμερο) την εβδομάδα. Αμείβεται με προσαύξηση 40%.
• Μη νόμιμη υπερωρία: υπερωρία που έγινε χωρίς την προβλεπόμενη διαδικασία, κυρίως χωρίς δήλωση. Ο εργαζόμενος δικαιούται προσαύξηση 120%, και ο εργοδότης κινδυνεύει επιπλέον με πρόστιμο.

Ένα παράδειγμα με αριθμούς

Πωλήτρια με ωρομίσθιο 8 € σε πενθήμερο. Μια εβδομάδα πριν από τα Χριστούγεννα δουλεύει 48 ώρες.

Η διαφορά ανάμεσα στις δύο τελευταίες γραμμές δεν είναι μόνο τα 6,40 € την ώρα. Η αδήλωτη υπερωρία φέρνει και πρόστιμο, όπως θα δούμε παρακάτω.

Πόσες υπερωρίες επιτρέπονται: ημερήσια και ετήσια όρια

Με τον ν. 5239/2025 («Δίκαιη Εργασία για Όλους»), το ημερήσιο όριο νόμιμων υπερωριών αυξήθηκε από 3 σε 4 ώρες. Το ετήσιο όριο παραμένει 150 ώρες ανά εργαζόμενο. Παράλληλα ισχύουν δύο «ταβάνια» που συχνά ξεχνιούνται:

• ο μέσος όρος εργασίας δεν μπορεί να ξεπερνά τις 48 ώρες την εβδομάδα σε περίοδο αναφοράς τεσσάρων μηνών·
• ο εργαζόμενος πρέπει να έχει τουλάχιστον 11 συνεχόμενες ώρες ανάπαυσης ανάμεσα σε δύο ημέρες εργασίας.

Το «13ωρο» με έναν εργοδότη

Ο νόμος δεν γράφει πουθενά «13 ώρες». Ο αριθμός προκύπτει από την πρόσθεση: 8 ώρες κανονική εργασία, 1 ώρα υπερεργασίας και έως 4 ώρες νόμιμης υπερωρίας. Η κυβέρνηση το παρουσίασε ως προαιρετικό και με τη συναίνεση του εργαζομένου. Επειδή το ετήσιο όριο είναι 150 ώρες, ένα πλήρες 13ωρο μπορεί να γίνει περίπου 37 φορές τον χρόνο. Για ένα εποχικό κατάλυμα που πρέπει να καλύψει ένα κενό στη ρεσεψιόν τον Ιούλιο, είναι στην πράξη εργαλείο έκτακτης ανάγκης και όχι τρόπος να στηθεί το πρόγραμμα όλης της σεζόν.

Ο εργαζόμενος έχει δικαίωμα να αρνηθεί την υπερωρία. Η άρνηση δεν μπορεί να αποτελέσει λόγο απόλυσης ή δυσμενούς μεταχείρισης. Αυτό ίσχυε και πριν· ο ν. 5239/2025 απλώς το ενίσχυσε.

Δεύτερος εργοδότης και έκτη ημέρα

Ο ν. 5053/2023 επιτρέπει την απασχόληση σε δεύτερο εργοδότη, με συνολική ημερήσια εργασία έως 13 ώρες σε όλους τους εργοδότες και πάντα με τις 11 ώρες ανάπαυσης. Ο ίδιος νόμος εισήγαγε τη δυνατότητα έκτης ημέρας εργασίας σε επιχειρήσεις συνεχούς λειτουργίας με κυκλικές βάρδιες, με αμοιβή αυξημένη κατά 40%, έως 8 ώρες και χωρίς υπερωρία εκείνη την ημέρα. Τα ξενοδοχεία και η εστίαση εξαιρούνται από αυτή τη ρύθμιση. Και η έκτη ημέρα δηλώνεται στο ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ πριν ο εργαζόμενος πιάσει δουλειά.

Πότε και πώς δηλώνεται η υπερωρία στο ΕΡΓΑΝΗ

Ο κανόνας είναι η δήλωση πριν από την έναρξη της υπερωρίας. Παλαιότερα γινόταν με το έντυπο Ε8, και πολλοί λογιστές εξακολουθούν να το λένε έτσι. Σήμερα, στις επιχειρήσεις που έχουν ενταχθεί στην Ψηφιακή Οργάνωση Χρόνου Εργασίας, η υπερωρία δηλώνεται μέσα από τη δήλωση προγράμματος στο ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ. Η υποχρέωση ψηφιακής δήλωσης της νόμιμης υπερωρίας διατηρείται σε κάθε περίπτωση.

Για επιχειρήσεις με ενεργή ψηφιακή κάρτα υπάρχει και το απολογιστικό σύστημα. Η επιχείρηση το επιλέγει για τουλάχιστον έναν ημερολογιακό μήνα και καταχωρίζει τις αλλαγές ωραρίου και τις υπερωρίες έως το τέλος του επόμενου μήνα. Είναι πολύτιμο για κλάδους όπου η αιχμή δεν προβλέπεται, όπως ένα εστιατόριο με απρόσμενη κράτηση γκρουπ ή μια αποθήκη με καθυστερημένο φορτηγό. Δεν σβήνει όμως το βασικό: κάθε υπερωρία πρέπει να «καλύπτεται» από χτύπημα κάρτας. Αν μια δηλωμένη υπερωρία δεν αντιστοιχεί σε χτύπημα, το πρόστιμο είναι 10.500 € ανά εργαζόμενο.

Η κάρτα δεν δηλώνει την υπερωρία για εσάς

Το ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ χαρακτηρίζει αυτόματα τις ώρες με βάση τα χτυπήματα: κανονική εργασία, υπερεργασία, υπερωρία ή διευθέτηση. Αυτό όμως δεν ισοδυναμεί με δήλωση. Αν ο εργαζόμενος έμεινε μία ώρα παραπάνω και κανείς δεν τη δήλωσε, το σύστημα απλώς καταγράφει μια ώρα πέρα από το δηλωμένο πρόγραμμα, και αυτό ακριβώς βλέπει ο ελεγκτής. Ακόμη χειρότερη είναι η «λύση» να χτυπήσει ο εργαζόμενος έξοδο και να συνεχίσει να δουλεύει: αυτό θεωρείται «νόθο» χτύπημα και τιμωρείται αυστηρά.

Πρόστιμα που σχετίζονται με υπερωρίες

• 1.000 € ανά εργαζόμενο για υπερωρία που δεν καταχωρίστηκε στο ΕΡΓΑΝΗ. Το ίδιο ποσό ισχύει για υπερωρία πέρα από τα νόμιμα όρια (ΥΑ 80016/2022, Παράρτημα ΙΙ).
• 10.500 € ανά εργαζόμενο στο απολογιστικό σύστημα, όταν η αλλαγή ή η υπερωρία δεν αντιστοιχεί σε χτύπημα κάρτας.
• 3.000 € ανά εργαζόμενο όταν τα δεδομένα της κάρτας αποκλίνουν από την πραγματική ώρα λήξης της εργασίας.

Η Επιθεώρηση Εργασίας έκανε το 2025 περισσότερους από 82.000 ελέγχους, σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιεύθηκαν στον Τύπο. Με τα δεδομένα της κάρτας, πολλοί έλεγχοι ξεκινούν πλέον από το γραφείο, με ανάλυση κινδύνου, πριν ο ελεγκτής περάσει την πόρτα.

Μια απλή ρουτίνα έγκρισης που αντέχει σε έλεγχο

Δεν χρειάζεται πολύπλοκη διαδικασία. Στις περισσότερες μικρομεσαίες επιχειρήσεις αρκούν τέσσερα βήματα, με την προϋπόθεση ότι τηρούνται κάθε φορά:

1. Ο υπεύθυνος βάρδιας ζητά την υπερωρία πριν από το τέλος του προγράμματος, με όνομα, ώρες και λόγο. Ένα μήνυμα σε συγκεκριμένη ομάδα είναι καλύτερο από τίποτα· ένα σύστημα που κρατά ιστορικό, ακόμη καλύτερο.
2. Κάποιος με εξουσιοδότηση εγκρίνει, και η δήλωση στο ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ γίνεται πριν ξεκινήσει η επιπλέον ώρα, εκτός αν η επιχείρηση έχει επιλέξει το απολογιστικό σύστημα.
3. Ο εργαζόμενος «χτυπάει» έξοδο όταν πραγματικά φεύγει, όχι στη λήξη του αρχικού προγράμματος.
4. Πριν κλείσει η μισθοδοσία, οι δηλωμένες υπερωρίες συγκρίνονται με τα πραγματικά χτυπήματα. Κάθε απόκλιση εξηγείται ή διορθώνεται τώρα, όχι όταν τη ζητήσει ο ελεγκτής.

Το τέταρτο βήμα είναι αυτό που παραλείπεται συχνότερα, και αυτό που γλιτώνει τα περισσότερα πρόστιμα.

Δύο συνήθειες που γλιτώνουν προβλήματα

Όσες επιχειρήσεις δεν «καίγονται» με τις υπερωρίες κάνουν συνήθως δύο πράγματα σταθερά. Πρώτον, ο υπεύθυνος βάρδιας έχει σαφή εντολή: καμία παραμονή μετά το τέλος του προγράμματος χωρίς έγκριση, και καμία έγκριση χωρίς δήλωση. Δεύτερον, κάποιος κοιτάζει κάθε εβδομάδα, όχι στο τέλος του μήνα, πόσες ώρες υπερωρίας έχει μαζέψει κάθε εργαζόμενος. Στις 150 ώρες τον χρόνο φτάνει κανείς γρηγορότερα απ' ό,τι νομίζει: τρεις ώρες την εβδομάδα επί 50 εβδομάδες κάνουν ακριβώς 150. Μια αποθήκη που στηρίζει τη σεζόν σε δύο-τρεις «σταθερούς» πρόθυμους εργαζομένους εξαντλεί τα όριά τους ήδη από το φθινόπωρο.

Αυτή την εσωτερική παρακολούθηση μπορεί να την κάνει ένα σύστημα όπως το HelloPDKS. Οι εργαζόμενοι σκανάρουν QR με το κινητό. Το σύστημα εντοπίζει αυτόματα τις μέρες με εργασία πέρα από την προγραμματισμένη βάρδια και στέλνει την υπερωρία στον υπεύθυνο, που την εγκρίνει ή την απορρίπτει από τον πίνακα διαχείρισης. Οι αναφορές υπερωριών και το μηνιαίο φύλλο παρουσιών βγαίνουν σε PDF και CSV.

Δύο επιφυλάξεις, για να είμαστε ειλικρινείς. Το HelloPDKS δεν συνδέεται με το ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ και δεν υποβάλλει δηλώσεις, άρα η νόμιμη δήλωση γίνεται πάντα από εσάς ή τον λογιστή σας. Επίσης, η διεπαφή του είναι σήμερα στα τουρκικά και στα αγγλικά. Τα όρια και οι προσαυξήσεις της ελληνικής νομοθεσίας εξακολουθούν να ελέγχονται στη μισθοδοσία.